Deze website is een catalogus van de planten in onze schaduwtuin. Als fervente liefhebbers van schaduwplanten wilden we in eerste instantie een overzicht voor onszelf creëren. Misschien kunnen ze ook een inspiratie zijn voor jouw schaduwborder of schaduwtuin. Neem gerust contact met ons op als u meer informatie wenst over een specifieke plant.
Polygonatum odoratum (Mill.) Druce
Polygonatum odoratum (Mill.) Druce is een van de meest karakteristieke en wijdverspreide soorten uit de aspergefamilie (Asparagaceae). Zijn inheemse verspreidingsgebied is gigantisch en omvat het volledige gematigde bioom van Europa (inclusief de Benelux) tot aan Japan. Je vindt hem vooral op drogere, kalkrijke gronden, in lichte bossen en in de duinen.
Stengel (Groeiwijze): De plant blijft met een hoogte van 15 tot 50 centimeter een stuk lager en compacter dan de meeste van zijn familieleden. De kale stengel groeit schuin opgaand en buigt naar de top toe licht door. Het absolute sleutelkenmerk is dat de stengel scherp hoekig en kantige (duidelijk geribd) is. Dit is het belangrijkste verschil met de eveneens inheemse Gewone salomonszegel (P. multiflorum) en de Breedbladige salomonszegel (P. latifolium), die beide een perfect ronde, gladde stengel hebben.
Bladeren: De bladeren staan verspreid, maar zijn zo gedraaid dat ze zich min of meer naar één zijde richten, vaak ietwat omhooggericht. Ze zijn elliptisch tot eivormig (5–10 cm lang). De bovenzijde is helder tot blauwgroen; de onderzijde is volledig kaal en berijpt. Hiermee onderscheidt hij zich van P. latifolium, waarvan de bladeren aan de onderkant juist zacht behaard zijn, en van de reusachtige Chinese P. kingianum, waarvan de bladeren in kransen staan en eindigen in opgerolde grijp-ranken.
Bloemen: Zoals de naam odoratum ("geurend") al verklapt, zijn de bloemen sterk en zoetzoet geurend (een amandel- of lelietje-van-dalengeur). Dit is uniek, want de bloemen van P. multiflorum en de Aziatische P. lasianthum zijn nagenoeg geurloos. De bloemen hangen meestal solitair of per twee aan korte steeltjes in de bladoksels, in tegenstelling tot de rijkere bloemtrossen (2 tot 6 bloemen) van P. multiflorum en P. cyrtonema. De bloembuis is strak cilindrisch (1,5–2,5 cm lang), helderwit met groene tippen, en mist de typische insnoering ("wespentaille") in het midden die zo kenmerkend is voor P. multiflorum. De binnenzijde van de bloem is volledig glad, wat hem onderscheidt van P. lasianthum, die daar wollige haartjes heeft.
Wortelstok: Ondergronds bevindt zich een vlezige, wittige, kruipende wortelstok. Deze is slank en cilindrisch met de iconische ronde littekens. Hij mist de massieve, knoestige gember-achtige klompenvorm van de puur Chinese soorten zoals P. cyrtonema.
Vruchten: In de herfst produceert de plant bolronde bessen die rijpen naar een glanzend blauwzwarte of diepzwarte kleur.
falcatum
Polygonatum falcatum A.Gray
Polygonatum falcatum is een sierlijke, vaste plant die inheems is in het gematigde bioom van Oost-Azië, met name in Japan, Korea en de Nansei-eilanden.
Stengel: De plant vormt een gladde, nagenoeg ronde stengel van zo’n 30 tot 80 centimeter hoog. Deze groeit eerst opgaand, maar buigt in het bovenste deel elegant over. De basis van de stengel heeft vaak een purperachtige tint.
Bladeren: De bladeren staan verspreid (alternerend) langs de stengel. Ze zijn elliptisch- tot smal-lancetvormig (5–12 cm lang) met een spitsere punt en een ietwat blauwgroene, berijpte onderkant. Heel karakteristiek is dat ze vaak sikkelvormig gebogen (falcate) zijn en een licht golvende rand kunnen hebben, waarbij ze sierlijk doorbuigen in de richting van de stengeltop.
Bloemen: De bloeiperiode valt in het late voorjaar (mei-juni). Uit de bladoksels ontspringen hangende bloemstelen die zich splitsen in kleine, rijkere trossen van meestal 1 tot 3 (soms tot 5) bloemen. De bloemen zelf zijn smal buis- tot klokvormig, circa 1,5 tot 2 centimeter lang, en helderwit met opvallende groene tips aan de bloemblaadjes.
Wortelstok: Net als andere geofyten heeft de plant onder de grond een vlezige, slanke en kruipende wortelstok. Deze is cilindrisch en horizontaal vertakt. Op de wortelstok zijn de typische ronde littekens ("zegels") te zien van de afgestorven stengels uit voorgaande jaren.
Dankzij deze specifieke kenmerken is P. falcatum goed te onderscheiden van verwante soorten:
vs. P. odoratum (Welriekende salomonszegel): Waar P. falcatum een nagenoeg ronde stengel en rijkere bloemtrossen heeft, herken je P. odoratum aan een scherp hoekige, kantige stengel en geurende bloemen die meestal solitair of per twee in de bladoksels hangen.
vs. P. multiflorum (Gewone salomonszegel): Onze inheemse P. multiflorum heeft weliswaar ook een ronde stengel, maar draagt veel bredere, eivormige bladeren die strak in twee rijen naar de zijkant wijzen, in plaats van de smalle, sikkelvormige bladeren van P. falcatum.
vs. P. cyrtonema: Deze soort is een stuk robuuster en minder verfijnd dan P. falcatum. P. cyrtonema heeft bredere bladeren, grotere en meer groengele bloemtrossen (tot 7 bloemen), en valt ondergronds op door een massieve, gember-achtige wortelstok.
Officiële taxonomische autoriteit
De soort werd in 1859 voor het eerst formeel beschreven door de invloedrijke Amerikaanse botanicus Asa Gray in de Memoirs of the American Academy of Arts and Sciences.
Over Asa Gray
De auteur achter de plant, Asa Gray (1810 – 1888), wordt universeel beschouwd als de vader van de Amerikaanse botanie. Gray was een professor aan de Harvard-universiteit en onderhield een zeer nauwe correspondentie met Charles Darwin. Hij was een van Darwins belangrijkste bondgenoten in de Verenigde Staten en hielp mee de evolutietheorie in Amerika wetenschappelijk te verdedigen, hoewel Gray zelf worstelde om dit te verzoenen met zijn diepe religieuze overtuiging (theïstische evolutie).
De Japan-expeditie (1853-1855): Commodore Matthew Perry dwong destijds de openstelling van Japan af. Aan boord van de Amerikaanse marineschepen voeren natuuronderzoekers mee (zoals Charles Wright) die kisten vol onbekende Japanse planten verzamelden.
De ontdekking van de disjunctie: Al deze gedroogde planten werden naar Asa Gray in Harvard gestuurd. Tijdens het bestuderen en beschrijven hiervan (waaronder Polygonatum falcatum in 1859) deed Gray een wereldschokkende botanische ontdekking: de flora van Oost-Azië vertoonde een verbluffende gelijkenis met de flora van Oost-Noord-Amerika.
Dit fenomeen staat in de biologie nog altijd bekend als de "Asa Gray disjunctie". Het hielp Darwin bewijzen dat plantensoorten in het verleden (vóór de ijstijden) via een doorlopend noordelijk continent verspreid waren en later door klimaatverandering geografisch uit elkaar waren gedreven.