Polystichum aculeatum 'Grandiceps'

Botanische auteur: (L.) Roth 'Grandiceps' | Familie: Dryopteridaceae | Basioniem: Polypodium aculeatum L. (1753) | Herkomst: Historische Victoriaanse selectie uit Groot-Brittannië.

Polystichum aculeatum 'Grandiceps' is een van de meest imposante en historische Victoriaanse meester-cultivars van de stijve naaldvaren. De soortenstam P. aculeatum is een inheemse Europese tetraploïde soort (2n = 164) die bekendstaat om haar stijve, glanzende en gewapende frondes. De cultivar 'Grandiceps' werd aan het einde van de 19e eeuw geselecteerd vanwege de spectaculaire, zware waaierkuiven die zich aan de toppen van de hoofd- en zijassen vormen. De plant bouwt een krachtige, robuuste roset op die 60 tot 90 cm hoog en ruim 80 cm breed kan worden.

Het meest opvallende morfologische kenmerk is de gigantische, zware einkwast ('grandiceps') aan het uiteinde van elke fronde. De hoofdspil splitst zich nabij de top meervoudig in een dichte, driedimensionale waaier van gekuifde en getasselde bladdelen. Ook de toppen van de secundaire pinnen vertonen vaak kleine vorkvormige kuifjes. De pinnulae zelf zijn stijf lederachtig, spiegelglanzend donkergroen, en bezitten een scherp acroscopisch aurikel met lange, gewapende naaldpunten. De steeleindes zijn dicht bedekt met grote, eivormige goudbruine tot roestkleurige schubben.

Aan de onderzijde van het blad bevinden zich ronde sori die in twee strakke rijen parallel aan de middennerf van de pinnulae liggen. De sori worden afgedekt door cirkelvormige, schildvormige (peltiate) indusia met een gladde of licht golvende rand. In tegenstelling tot veel andere gekuifde cultivars produceert 'Grandiceps' wel degelijk kiemkrachtige sporen. Uit het sporenzaad komt een verrassend hoog percentage (tot 70%) van nakomelingen met behoud van de gekuifde 'Grandiceps'-morfologie voort.

In de tuinbeplanting vervult Polystichum aculeatum 'Grandiceps' de rol van een majestueus solitair accent in de schaduwtuin. Ze vraagt een kalkrijke, humusrijke en vochthoudende leem- of bosgrond en is volkomen winterhard tot -25°C (USDA zone 5a). De stijve frondes blijven gedurende de gehele winter onaangetast overeind staan.