Neolepisorus Fortunei

Botanische auteur: (Ching) Ching | Basioniem: Neocheiropteris fortunei Ching | Synoniem: Lepisorus fortunei (Ching) Ching | Familie: Polypodiaceae (Eikenvarenfamilie) | Herkomst: Oost-China, Taiwan, Japan

Neolepisorus fortunei werd oorspronkelijk in de vroeg-20e-eeuwse pteridologie door de vermaarde Chinese botanicus Ren-Chang Ching beschreven als Neocheiropteris fortunei, alvorens door hem te worden afgesplitst naar het eigen geslachtsconcept Neolepisorus. In hedendaagse moleculair-fylogenetische studies wordt het taxon geregeld geconsolideerd binnen een verruimd begrip van het geslacht Lepisorus (als Lepisorus fortunei). De soort is vernoemd naar de bekende Schotse plantenjager Robert Fortune, die intensief de flora van Oost-China en Japan exploreerde. Binnen haar natuurlijke verspreidingsgebied groeit de plant op vochtige, beschaduwde rotswanden, mosbedekte steenmuren en als epifyt op de onderste stamdelen van volwassen loofbomen op hoogtes van 300 tot 1800 meter.

Neolepisorus fortunei is een aantrekkelijke, strak opgaande pol of een losse kolonie vanuit een langzaam kruipend, slank rhizoom dat dichthoudend bedekt is met donkerbruine, eivormig-lancetvormige clathrate schubben. De bladeren zijn ongedeeld, zwaardvormig tot smal lancetvormig, met een lengte van 20 tot 40 cm en een breedte van 1.5 tot 3 cm. De bladsubstantie is dik-lederachtig, spiegelglad en glanzend mediumgroen tot diepgroen, met een volkomen gaafrandige, vaak licht gegolfde bladrand die naar de top toe geleidelijk toegespitst raakt. De bladsteel is kort tot middelgroot, stijf en strogeel tot bruin, en sluit naadloos aan op de prominente centrale hoofdnerf die aan de onderzijde van het blad krachtig opgeworpen is.

De voortplanting van Neolepisorus fortunei wordt gekenmerkt door de vorming van grote, cirkelvormige, volkomen naakte sori die aan de onderzijde van het blad op een uiterst geordende wijze zijn gepositioneerd. De sori staan in een enkele, strakke rij aan weerszijden van de hoofdnerf, precies halverwege tussen de centrale doornervuur en de buitenste bladrand. Bij het afrijpen in het late voorjaar en de zomer verkleuren de sporenkapsels (sporangia) van goudgeel naar een diep koper- tot roestbruin, wat aan de onderzijde van het glanzende blad een zeer decoratief grafisch patroon oplevert. De sporen worden door de wind verspreid en kiemen op een vochtige, schaduwrijke drager.

In de tuinbeplanting is Neolepisorus fortunei een hoogwaardige en karaktervolle structuurplant voor de vochtige schaduw- en rotstuin. De plant is winterhard tot temperaturen van -12°C tot -15°C (USDA zone 7b) en behoudt in milde winters haar loof volkomen groenblijvend. De soort verlangt een lichte tot matige schaduw en een humusrijke, lichtzure tot neutrale bodem die permanent licht vochtig blijft maar beschik over een voortreffelijke interne drainage om rhizoomrot te voorkomen. Zij komt uitstekend tot haar recht op beschutte schaduwbedden, in combinatie met dwergbamboe, Hosta, Asplenium en Epimedium.